باغ های آبی
یکی از دلایلی که موجب شد طی،قرون متمادی عناصر آبی از بخش های مهم و اصلی باغ ها به شمار آیند تمایل انسانها به پرورش گیاهان آبزی ونگهداری از ماهی ها بود.
باغ های آبی در گذشته اغلب جنبه اقتصادی ومذهبی داشتند ولی امروزه به کاربردهای تزیینی آن بیشتر توجه می شود. به دلایلی که گفته شد ابتدا باید یک حوض بسازیم و سپس شرایطی را مهیا سازیم تاگیاهان آبزی وماهی ها قادر باشند در آن به راحتی زندگی کنند.
این موجودات نمی توانند به تنهایی زندگی راحتی داشته باشند پس باید شرایط مناسبی را فراهم سازیم تا یک محیط خود کفا ایجاد شود. برای مثال ما می توانیم ماهی ها را درون حوض نگاه داریم اما نیاز به تجهیزاتی خواهیم داشت تا آب را تصفیه کند و عمل اکسیژن دهی را انجام دهد. یا می توانیم گیاهان را به تنهایی پرورش دهیم ولی برای نابود کردن آفات نیاز به سموم وحشره کش های مختلف خواهیم داشت. حال اگر این موجودات در یک محیط قرار گیرند، هر کدام مشکل دیگری را حل خواهند کرد،پس باید حوض را به برکه تبدیل کنیم. در باغ های آبی باید علم وهنر را در هم آمیخت تا به مقصود رسید.کاربرد علم در مواردی چون شیمی آب چرخه حیات، نحوه زندگی موجودات و...است واستفاده از هنر در طراحی وخلق عناصری می باشد که باعث آرامش وتلطیف روح می گردند. مثلا صدای آب درهر حالتی در شنونده ایجاد آرامش می کند. خواه صدای آبشار باشد، خواه صدای چکیدن آرام آب از داخل بامبو.
استفاده از مجسمه ، فواره و... نیز زیبایی غیر قابل وصفی را به محیط هدیه می دهد. امروزه همچنین می توان با استفاده از تکنولوژی،آب را به رقص درآورد وموسیقی ونور های رنگی زیبا را با آن همراه ساخت.
برای ساخت یک برکه ،رعایت اصول معماری بسیار لازم وضروری است. بدنه وکف برکه باید با دقت ساخته شود تا نشت ناپذیر باشد،در غیر این صورت پس از مدتی به باتلاق تبدیل می شود و مشکلات زیادی را به وجود خواهد آورد.
در مطالعات باستان شناسی در مصر و بین النهرین،آثاری از باغ های آبی به دست آمده است. در این مناطق آب رودخانه های نیل،دجله وفرات جهت مقاصد کشاورزی مانند کشت پاپیروس ویا پرورش ماهی و...کانال کشی می باشد. البته پس از گذشت سال ها حاکمان این مناطق کانال های آب را به داخل باغ،کاخ های خود ومعابر کشیدند وبه جنبه زیبا سازی آن نیز توجه کردند.این اقدامات باعث خنک تر شدن محیط ورشد بهتر گیاهان شد واین مکان ها را به بهشت هایی بر روی زمین تبدیل کرد.
در ایران علاوه بر این اهداف، هدف دیگری نیز مد نظر بود. ایرانی ها می خواستند هنگام محاصره دشمنان ،خود کفا باشند،پس به دور باغ های خود دیوار کشیدند،این حالت به بهترین شکل در چهار باغ نمایان بود،طوری که باغ با دو کانال به چهار باغ تقسیم می شدومعمولادر نقطه طلاقی این کانال ها یک فواره ،برکه ویا کوشک قرار می گرفت.این چهارنهر،نمادی از چهار رودخانه در بهشت بود.ایرانی ها این نهرهارا به بهترین شکل تزیین می کردند.این باغ ها به مرور به شکارگاهی برای حکمرانان وحفاظی برای آبادی تبدیل شد.
متأسفانه این باغ ها به تدریج از بین رفته اند،اما طرح های آن را می توان در نقش قالی ها ونقاشی ها مشاهده کرد.
بدون شک باغ های ایرانی بر اساس باغ های اسلامی طراحی می شدند،زیرا این باغ ها با باغ های یاد شده در قرآن شباهت زیادی داشتند.در چین و ژاپن هم باغ هایی با عناصر آبی وجود داشتند وآب ازارکان اصلی آن ها محسوب می شد،طوری که نام این باغ ها ،آبشارونهرهای پر پیچ وخم را در ذهن همگان تداعی می کند.
اطلاعاتی که از این باغ ها در اروپا وجود دارد به زمان هومر بر می گردد که ازآنها برای پرورش نیلوفر آبی استفاده می کردند. البته پس از مدتی این باغ ها تحت تاثیر باغ های خاورمیانه وژاپنی قرار گرفتند.سپس به مرور ،طراحانی چون( لنسلات براون )و(همفری رپتون) این باغ ها را به باغ هایی با طرح های آزاد و طبیعی تبدیل کردند،گویی آنها قطعه ای از طبیعت بکر هستند.این ایده در اروپا همچنان مورد استفاده قرار می گیرد.
برگرفته از :مجله معماری داخلی