اگر از کنار دلتای نیل به سوی شمال دریای مدیترانه پیش برویم ، نخستین نقطه ای از خاک اروپا که در برابر دیدگانمان ظاهر می شود ، گوشه جزیره کرت است. پیش از آن نوبت به گروه پراکنده ای از جزایر کوچک موسوم به سیکلاد (کوکلادس) می رسد، که چون دایره ای در میان دریای اژه گرد هم قرار گرفته اند. در ادامه اندکی بالاتر از آن سرزمین اصلی یونان واقع است که در سمت شرقی دریای اژه ، کنار سرزمین آسیای صغیر (ترکیه) را در مقابل خود دارد. در نظر باستان شناسان واژه (اژه ای) نه فقط اصطلاحی جغرافیایی است، بلکه بر عموم تمدنهایی که طی هزاره های سوم و دوم قبل از میلاد که پیش از پیدایش تمدن خاص یونانی ، در آن پدید آمده اند، اطلاق می شود. این تمدن سه گانه که در عین ارتباط و خوشاوندی نزدیک از یکدیگر متمایز بوده اند عبارتند از : تمدن کرتی که به پیروی از نام پادشاه افسانه ای معروفش مینوس ، تمدن ((مینوسی)) خوانده شده است، و تمدن جزایر کوچک واقع در شمال کرت یا تمدن سیکلادی و تمدن سرزمین اصلی یونان یا تمدن (هلاسی). هر یک از آنها به ترتیب به سه دوره ،پیشین (کهن) و میانه و پسین (جدید) تقسیم شده وبزرگترین پیشرفتهای هنری آنان متعلق به انتهای دوره میانه و سراسر دوره پسین (جدید) بوده است.

معماری مینوسی: تمدن مینوس غنی ترین و شگفت انگیزترین تمدن دنیای اژه ای شناخته شده است. چیزی که این تمدن را نه تنها از مصر و خاورمیانه ، و همچنین از تمدن باستانی سرزمین یونان مجزا می دارد،فقدان دوام و پیوستگی آن است. در از رویش یا سیر تکاملی به میان بیاوریم زیرا آن آثار چنان به طور ناگهانی ظاهر شده و از میان رفته اند ، که ناچار باید اذعان نمود که عوامل خارجی در تعیین سرنوشتشان دست به کار بوده است.

الف: دوره مینوسی کهن: دوره مینوسی کهن (پیشین) را که به دوره پیش از کاخها معروف است، عمدتاً با مقداری سفالینه و تکه های پراکنده چند پیکره می شناسیم. از جمله می توان به سفالینه های بسیار سخت موخلوس و ظروف گلی دست ساز اشار کرد. بر جسته ترین و جالب ترین آفریده های هنر اژه ای در عصر مینوسی پیشین ، مقدار بسیار زیادی پیکره های کوچک اندام مرمرین از جزایر سیکلاد است. بیشتر پیکره های برهنه زنها در حالتی هستند که دستهایشان را در ناحیه شکمشان روی هم گذاشته اند.و در این مدت که از حدود هزاره سوم تا اوایل هزاره دوم ق.م درست در مدت هشت قرن از دوران اولیه (پیشین) تمدن مینوسی ساکنان جزیره کرت قدمی فراتر از مرحله زندگی ده نشینی عصر نوسنگی فراتر ننهاده بودند. هر چند از طریق دریا داد و ستد و ارتباطی با مصریان یافته بودند.

ب: دوره مینوسی میانه : این زمان با ویژگی تاسیس کاخهای کهن در حدود سال 2000 ق. م از دوره پیشین متمایز می شود. ساختمان سازی در کرت نه بر مقابر و معابد تکیه می کرد و نه بر دژها ، بلکه به کاخهای ویژه پادشاهانش توجه داشت ، و شهرهای سلطنتی نیز ، گرداگرد همین کاخها ساخته می شدند. احتمال دارد که این کاخها پس از حدود سه قرن یعنی در سال 1700 ق. م در اثر زلزله های مکرری که در این بخش از منطقه مدیترانه واقع شده ، نابود شده باشند.

عدم وجود استحکامات در جزیره کرت ، نیز مشهود است ، زیرا نقاط استحکامات بندی شده در تمام عرصه های جغرافیایی هنر هلاسی و سیکلادی به چشم می خورد. این یا دلیل بر قدرت نیروهای دریایی کرت و یا صلح پایدار در جزیره ، یا هر دوی اینهاست.

ج: دوره مینوسی پیشین(جدید): هنر دوره جدید ، با بازسازی کاخها آغاز می شود، یعنی در فاصله زمانی سالهای 1600 تا 1500 ق. م آغاز شد. و عصر طلایی تمدن کرت نخستین تمدن بزرگ مغرب زمین را پدید آورد. این کاخهای نوین منبع اصلی دانش ما دوباره معماری مینوسی شمرده می شود. مدارک مربوط به عصر بی مانند خلاقیت و پیشرفتهای زودرس هنری – به همین دوره مربوط می شود که سال 1400 ق.م پایان آن است.

ادامه دارد...